Coder Tiger

Như đã nói trong bài viết trước đây, để tìm được một chỗ đứng trong ngành lập trình, bạn chỉ cần thực hiện tốt ba bước sau:

• Một là, xác định đúng hướng yêu thích phù hợp với bạn
• Hai là, chọn phương pháp học phù hợp
• Ba là, có chiến thuật tìm việc đúng đắn

Ở bước đầu tiên – xác định hướng yêu thích và phù hợp, thì tin vui cho các bạn là có khá nhiều hướng đi tốt để bạn chọn. Tuy nhiên, người có thể trả lời chính xác hướng đi nào phù hợp chỉ có thể chính là bản thân bạn. Và bài viết này sẽ chỉ cách cụ thể để bạn tự trả lời.

Đừng vội vã quyết định khi chưa tìm hiểu nhiều hướng đi

Khi nhờ tôi tư vấn về chọn chuyên ngành, đa số các bạn trẻ hỏi tôi như sau.:

• Em muốn theo lập trình web (backend hoặc frontend), anh thấy nhu cầu tuyển dụng thế nào?
• Em muốn theo Lập trình mobile, anh thấy nhu cầu tuyển dụng thế nào?
• Em muốn theo lập trình game, anh thấy nhu cầu tuyển dụng thế nào?

Một số bạn học về điện tử thì sẽ có thêm câu hỏi:

• Em muốn theo Lập trình nhúng, anh thấy nhu cầu tuyển dụng thế nào?

Tất nhiên là tôi sẽ trả lời thẳng vào câu hỏi:

• Lập trình web nhu cầu hiện vẫn nhiều. Theo hướng nào cũng nên biết HTML/CSS, JS. Và nếu muốn theo backend thì nên ưu tiên tìm hiểu C# ASP.NET hoặc Java trước, vì hai hướng này luôn “hot” bao nhiêu năm nay và được nhiều dự án lớn sử dụng.
• Lập trình mobile hai năm nay (2023~2024) có vẻ ảm đạm hơn 5 năm trước, nếu muốn có việc nên cố gắng học phát triển phần mềm trên cả Android lẫn iOS.
• Lập trình game ở Việt Nam rất ít công ty tuyển dụng. Bạn hãy lên ITViec nhập “game” để tìm thử.
• Lập trình nhúng nhu cầu việc làm cũng khá dù không bằng một số mảng khác. Tuy nhiên, sẽ có một số thứ đòi hỏi vọc vất vả hơn làm thuần túy về ứng dựng. Mà lương thì cũng không phải cao hơn so với các mảng khác. Vậy nên nếu thích vọc điện tử, máy móc, công nghệ thì hãy theo.

Sau khi trả lời trực tiếp câu hỏi, tôi thường tìm hiểu thêm xem các bạn ấy đã biết qua các hướng phát triển khác chưa. Và tôi nhận ra rằng đa số các bạn ấy không những chưa có góc nhìn khái quát về ngành bản thân dự định sẽ theo, mà những mảng khác các bạn biết rất ít. Điều này thật lãng phí, vì hiện nay trong lĩnh vực phát triển phần mềm đang có khá nhiều hướng. Như bạn đã thấy ở trên, tôi đã đề cập đến 4 hướng đi. Tôi có thể kể thêm vài hướng đi khác như sau: iOT, automative (lập trình cho xe ô tô), automation test (chuyên viết mã tự động test), data engineer,… Các hướng đã kể có thể lai với nhau, rồi mỗi hướng có thể rẽ nhánh nhiều hướng nhỏ hơn. Chưa kể còn những hướng khác tôi chưa đề cập đến. Các bạn nên tìm hiểu nhiều hướng (theo tôi là ít nhất năm, bảy hướng) rồi hãy quyết định.

Hai phương pháp thực dụng khảo sát nhu cầu tuyển dụng

Trong quá trình xác định đúng hướng yêu thích phù hợp, có một việc cực kỳ quan trọng, mà đa số những bạn đang học hoặc mới ra trường đều bỏ qua, hoặc chưa biết làm sao để thực hiện. Đó là “khảo sát các việc làm lập trình”. Có hai phương pháp thực dụng và hiệu quả nhất để khảo sát việc làm:

• Một là, đọc tin tức trên các trang tuyển dụng uy tín và phổ biến ở Việt Nam.
• Hai là, làm quen và hỏi các chuyên gia trong ngành.

Việc đọc tin tức trên các trang tuyển dụng sẽ cho chúng ta tầm nhìn bao quát theo bề rộng trong khi đấy, việc tiếp nhận lời tư vấn từ các chuyên gia trong ngành sẽ cho chúng ta góc nhìn chuyên sâu hơn.

Đọc tin tức trên các trang tuyển dụng

Hai trong số vài trang web mà tôi thường hay sử dụng để đọc tin tức về nhu cầu tuyển dụng lập trình là ITViec và Vietnamworks. Tôi biết vẫn còn một số trang web khác. Tuy nhiên đối với tôi trong nhiều năm nay thì tin tức trên hai trang trên là tạm đủ để tôi có tầm nhìn khái quát về nhu cầu tuyển dụng. Trong đấy thì ITViec thường được tôi ưu tiên hơn bởi vì nó dành riêng cho ngành IT. Bạn có thể thấy một điểm khác biệt lớn giữa 2 trang web trong các thông tin về việc làm Lập trình: ITViec thường sử dụng tiếng Anh hơn.

Lấy ví dụ, có nhiều người hỏi tôi rằng “Anh ơi, em muốn theo ngành lập trình game thì anh thấy nhu cầu tuyển dụng ở Việt Nam như thế nào”. Tôi thường hay trả lời rằng nhu cầu tuyển dụng lập trình game ở Việt Nam rất ít, sau đấy dùng tính năng tìm kiếm việc làm với từ khóa “game” trên trang ITViec, và chụp hình kết quả gửi cho bạn xem. Tương tự, trong khi tư vấn cho các bạn những hướng đi đang cần nhiều nhân lực, tôi vẫn thường lấy kết quả tìm kiếm từ ITViec và Vietnamworks để minh họa.

Ngoài tác dụng thống kê số lượng tuyển dụng, các bạn cũng có thể để ý rằng các mẩu tin sẽ cho ta biết những cái cần phải học để đáp ứng được nhu cầu nhà tuyển dụng. Hãy xem ví dụ dưới đây

Tôi muốn gợi ý các bạn một mẹo này: Ngay cả các mẩu tin đòi hỏi 6 tháng hay 1 năm kinh nghiệm cũng có thể là cơ hội cho những bạn chưa có kinh nghiệm, nếu bạn đã nghiên cứu và thực hành qua nhiều kiến thức công nghệ và kỹ năng được liệt kê trong mẩu tin. Vì vậy trước khi đi tìm việc, tìm hiểu các công nghệ, kỹ năng cần thiết mà có thể nhà trường không dạy, cũng rất quan trọng.

Nhờ các chuyên gia tư vấn

Trước hết, theo tôi, trong đa số các lãnh vực phát triển phần mềm, thì một người chỉ có thể được xem là chuyên gia nếu họ làm trong các công ty phần mềm ít nhất là tầm 7 đến 10 năm. Tôi nhắc lại là làm trong các công ty phần mềm, chứ không phải chỉ giảng dạy trong trường học, trung tâm. Các chuyên gia đã hoạt động lâu năm trong những mảng chuyên biệt của họ nên đã trải qua nhiều lần tìm việc, cũng như đã tham gia làm mentor, hoặc làm công tác đào tạo tuyển dụng trong các doanh nghiệp. Vì vậy những lời tư vấn của họ sẽ giúp làm rõ hơn thực trạng tuyển dụng của những mảng mà họ là chuyên gia.

Nếu bạn muốn tìm hiểu về web và server thì hãy tìm những người đã làm web và server ít nhất 7 đến 10 năm để hỏi. Nếu bạn muốn tìm hiểu về nhu cầu của C/C++ hay Linux thì hãy tìm những người đã có nhiều năm kinh nghiệm làm về C/C++ hay Linux để hỏi. Và tương tự cho các mảng khác.

Khi tham khảo ý kiến của các chuyên gia bạn cũng cần phải tỉnh táo. Thứ nhất, trước lời tư vấn của một người chưa có nhiều năm kinh nghiệm (dưới 5 năm kinh nghiệm), bạn nên đặt nghi vấn nhiều hơn. Có thể họ giỏi chuyên môn không kém gì chuyên gia, nhưng họ mới chỉ làm ở một hai công ty, trải qua một hai vị trí, ở một vài dự án, với một vài khách hàng. Mà việc ít trải nghiệm cộng với tuổi đời còn trẻ thì thường dẫn đến góc nhìn phiến diện. Thứ hai, bạn phải biết họ chuyên làm lãnh vực nào, thì góc nhìn về lãnh vực đấy mới đáng tin cậy. Hễ hỏi chệch khỏi lãnh vực chuyên, mà họ vẫn cho ý kiến quá sâu thì cần xem xét lại cẩn thận.

Tôi lấy ví dụ thế này, có một bạn đã hỏi tôi như sau: “Anh ơi sếp của em bảo rằng mới ra trường nên làm dự án product (sản phẩm) chứ đừng làm dự án outsource (gia công). Bởi vì làm dự án product sẽ lên tay (giỏi lên) nhanh hơn”. Và ngược lại cũng có những bạn hỏi tôi “Anh ơi. Thầy của em bảo rằng mới ra trường nên làm dự án source chứ đừng nên làm dự án rồi đó bởi vì làm dự án outsource sẽ lên tay nhanh hơn”. Và khi tôi hỏi kỹ lại thì biết rằng những người tư vấn chưa có kinh nghiệm, hoặc ít kinh nghiệm về các loại dự án mà họ chê.

Câu trả lời của tôi cho dạng câu hỏi này như sau. Thường là những người chỉ có vài năm kinh nghiệm, mà họ từng có trải nghiệm làm dự án product tốt hơn trải nghiệm dự án outsource, thì họ sẽ nói tốt cho dự án product. Và ngược lại những người chỉ có vài năm kinh nghiệm mà họ từng trải nghiệm làm dự án outsource tốt hơn dự án product, thì họ sẽ nói tốt cho dự án outsource. Riêng tôi đã từng làm nhiều dự án outsource lẫn product, và nhận ra rằng loại nào cũng có cái gây hứng thú, có cái chán ngắt, có cái đòi hỏi áp dụng nhiều công nghệ mới, có cái chỉ là bảo trì và sử dụng công nghệ cũ. Thế nên muốn biết cụ thể một dự án như thế nào thì mình phải xem xét riêng trường hợp ấy, chứ không phải chỉ dựa vào tính chất của nó là outsource hay product.

Tóm tắt

Phần mở đầu bài này đã nhắc đến 3 bước cần thực hiện tốt để có chỗ đứng trong ngành lập trình. Tuy nhiên, với bước đầu tiên – xác định đúng hướng yêu thích phù hợp, thì chỉ có bản thân bạn mới làm được. Để xác định cho tốt, bạn nên tìm hiểu thông tin về nhiều hướng đi tiềm năng. Và hai cách thực dụng để tìm hiểu thông tin là: khảo sát qua các trang web tuyển dụng, hỏi ý kiến chuyên gia.